خوراک دام-پنبه دانه

منابع مورد استفاده :
1- پنبه
مولف : آر.جی.کهل.سی.اف.لوئیس ترجمه : فرشته ناصری
2- تغذیه دام مکدونالد
تر جمه : دکتر رشید صوفی سیاوش و مهندس حسین جانمحمدی
3- تغذیه طیور
ترجمه : دکتر ابوالقاسم گلیان – دکتر محمد سالار معینی
4- فرهنگ دامپروری انگلیسی_ فارسی
مولف و ویراستار : دکتر مسعود هاشمی
5- پرورش گاو شیری
گردآورنده و تدوین : دکتر محمد جواد ضمیری
6- اصول علمی و عملی پرورش طیور
تالیف : دکتر جواد پور رضا
7- مجموعه مقالات سومین سمینار پژوهشی تغذیه دام و طیور کشور
8- محصول زراعی / صنعتی
( چغندرقند- پنبه – آفتابگردان- نیشکر )
تهیه کننده : اداره کل آمار و اطلاعات وزارت کشاورزی
ناشر : وزارت کشاورزی- معاونت برنامه ریزی و بودجه – اداره کل آمار و اطلاعات
9- ترکیبات ضد مغذی
تالیف : دکتر محمد علی سحری – دکتر فرید شریعتمداری
10- تغذیه دام ، طیور و آبزیان
( خوراک و خوراک دادن و جیره نویسی )
تالیف : دکتر مسعود هاشمی
11- نقش پروتئین در تغذیه طیور
گرد آورندگان : دکتر محسن فرخوی – دکتر بابک صانعی

مقدمه
با توجه به روند فزاينده افزايش جمعيت ، منابع محدود و فقر و گرسنگي پنهان لازم است برنامه اقتصادي همه جانبه اي در بخش کشاورزي و زير مجموعه آن دامپروري تدوين گردد. پرورش دام وطيور يکي از مواردي است که با بهینه سازی زمان و سرمایه ما را به اهداف اقتصادي مي رساند. بدين لحاظ نياز به مديريت چنين واحدهايي است تا با تاکيد بر اصلاح نژاد دام وطيور جهت بالارفتن راندمان توليدبهترين شرايط محيطي را فراهم نمايند. از اين لحاظ که غذا در پرورش دام و طيور بيشترين هزينه را دارد مساله عمده و اساسي است. پنبه دانه می تواند امروزه به دليل کيفيت مناسب و اقتصادي سهم بسزايي در جيره نشخوارکنندگان داشته باشد و در جیره طیوربه صورت کنترل شده مورد استفاده قرارگیرد.کيفيت اسيدهاي آمينه پروتئين هاي حيواني نسبت به گياهي ارجحيت دارد اما اين پروتئين ها هزينه بالاي دارند بنابراين لازم است از پروتئين هاي نباتي استفاده شود . بر اين اساس در اين مقاله سعي شده است که اهميت اين ماده غذايي را از لحاظ ترکيبات آن بيان شود . به طور کلي مي توان گفت که ترکیبات حاصل از پنبه دانه يک ماده غذايي بهداشتي و اقتصادي است و به لحاظ ترکيبات شيميايي مناسب می تواند در جيره دام و طيور نقش مهمي ايفا کند.
گیاه پنبه :
1- پیشینه :
پیشینه کشت پنبه به منظور تهیه پارچه و لباس به 500 سال قبل می رسد . فرودوت تاریخ نویس یونانی از این محصول به نام درخت یَشم در هندوستان نام برده است. برخی مبدا کشف پنبه را آسیا و گروهی افریقا می دانند. کشت پنبه در ایران پیشینه ای دراز دارد و در تذکره ها وکتاب های کهن ازکشت این محصول در ایران یاد شده است . مارکوپولو نیز در سفرنامه خود از کشت پنبه در ایران نام برده است . بذر الیاف متوسط کنونی در زمان قاجاریه توسط یک کشیش آمریکایی به ایران آورده شده است و قبل از آن ( ورود الیاف متوسط کنونی ) کشت نوعی پنبه بومی با الیاف کوتاه معمول بود که بیشتر مصرف داخلی داشت.
2- طبقه بندی گیاهی :
پنبه گیاهی است گل دار ، دولپه ای از خانواده malvaceae و از جنس gossypium و ریشه آن عمودی است .ارتفاع بوته در تمام رقم ها گوناگون از 6-5/2 سانتیمتر متفاوت است . در آب و هوای معتدل گیاهی است یک ساله ولی در برخی نقاط اگر با زمستان و یخبندان همراه نباشد طول عمر گیاه به چند سال هم می رسد . از نظر گیاهشناسی پنبه به دو گروه بزرگ تقسیم می شود:
* پنبه آسیایی شامل گونه های :
G.arboteum و G.herbaceum
* پنبه امریکایی شامل گونه های :
G.religiusum و G. hirsitum و G.harbadense
3- ترکیبات و کاربرد آن :
پنبه از دو قسمت تارهای سپید رنگ و دانه تشکیل شده است . ویژگی تارهای پنبه این است که قابلیت ریسیده شدن و پس از آن بافت پذیری دارد. این ویژگی ها از همان زمان های دور در بهره گیری از این گیاه بوده است .
پنبه از نظر اندازه تارها به سه دسته تقسیم می شوند:
1- تار کوتاه درازای کمتر از 25 میلیمتر
2- تار متوسط درازای 32-25 میلیمتر
3- تار بلند درازای بیش از 32 میلیمتر
از تارهای پنبه در کارخانه های ریسندگی ، نخ تهیه می کنند. پس از تهیه نخ ، انواع پارچه بافت می شود . دانه پنبه از سه قسمت تشکیل شده است :
· لینتر یا کرکهای که سطح دانه را می پوشانند و 19-2 % وزن دانه را در رقم های گوناگون تشکیل می دهد و از آن نخ ، کاغذ ، پلاستیک ، فیلم ، نمد ، موکت و وسایل بهداشتی تهیه می شود.
· پوسته که مغز را می پوشاند و 45-40 % وزن دانه را تشکیل می دهد و به رنگ قهوه ای تیره تا سیاه دیده می شود . از پوست دانه خوراک دام ، کود ، پلاستیک و لاستیک مصنوعی تهیه می کنند.
· مغز پنبه دانه که به رنگ سفید روشن است و از روغن و پروتئین تشکیل شده است و 55-50 % وزن دانه را تشکیل می دهد . از مغز دانه روغن خوراکی ، صابون ، گلیسیرین و از تفاله آن کود و خوراک دام تهیه می شود. با تولید هر 100 کیلوگرم الیاف پنبه ف حدود 160 کیلوگرم دانه پنبه از گیاه پنبه تولید می شود.
هرچند نزدیک به 5000 سال پنبه را به دلیل استفاده از الیاف آن می کاشته اند ، ولی مصرف دانه آن برای تامین مواد غذایی از قرن نوزدهم رایج شده است . در زمان های قدیم هندی ها و چینی ها روش تهیه روغن از پنبه را ابداع کرده اند و آن را به عنوان سوخت چراغ به کار می بردندو کنجاله آن را به دام می دادند . تولید روغن از پنبه بار اول در سال 1767 در امریکا انجام شد و نیمه اول قرن نوزدهم در اروپا کارخانه های روغن کشی آغاز به کار کردند . اولین کارخانه روغن کشی در ایران از سال 1317 تاسیس شد .
4- ارقام :
انواع گونه های پنبه که در ایران کشت می شوند عبارتند از :
· رقم ساحل که تنها در مازندران و گرگان و گنبد کاشته می شود.
· رقم ورامین که به جز مازندران ، فارس ، گرگان ، و گنبد در سایر مناطق نیز کشت می شود.
· رقم بومی که در استانهای خراسان ، فارس ، سمنان ، کرمان ، اصفهان ، یزد و مرکزی کاشته می شود.
در ایران در دشت گنبد و گرگان بهترین نوع پنبه کاشته می شود.
جایگاه پنبه دانه در طبقه بندی خوراک :
خوراکهاي مورد نياز در تغذيه طيور از موادي مغذي تشکيل شده که پس از جذب و ورود به خون هر يک به طريقي در اعمال حياتي بدن حيوان نقش ايفا مي کنند .مواد مغذي به طور کلي شامل کربوهيدراتها و چربيها ، پروتئين ها ، مواد معدني ، ويتامين ها ، آب و ترکيبات اضافي مي باشند. پروتئين ها از واحدهايي بنام اسيد آمينه تشکيل شده اند و حدود 20 درصد وزن يک مرغ و 5/12 درصد وزن تخم مرغ از آنها ترکيب يافته است. بعضي اسيدهاي آمينه به واسطه انتقال گروه آميني ازاسيدهاي آمينه ديگر بوجود مي آيند . ولي تعدادي تحت عنوان اسيدهاي آمينه ضروري به اندازه کافي در بدن حيوان ساخته نمي شوند اين دسته اسيدهاي آمينه عبارتنداز : آرژنين ، متيونين ، لوسين ، ايزولوسين ، گلوتامين ، هستيدين ، فنيل آلانين ، ليزين ، تريپتوفان ، تره ئونين و والين . در تعادل جيره بيشتر به پنج اسيد آمينه آرژنين ، تريپتوفان ، ليزين ، متيونين ، و سيستين را ملاک قرار مي دهند . اصولا پروتئين ها شامل : دو منبع گياهي و حيواني است که بسته به خصوصيات ذکر شده مي توان به نسبت از ترکيب آنها استفاده نمود . معمولا فرآورده هاي با منشا حيواني توازن اسيد آمينه بهتري دارند و قادرند مواد معدني ضروري و ويتامين ها را تامين کنند. در حال حاضر در تهيه خوراک طيور استفاده از مکملهاي پروتئيني حيواني کمتر از سابق است . از جمله مهمترين منابع پروتئيني حيواني مي توان از پودر ماهي ، پودر گوشت ، پودر خون ، پودر شير ، پودر گوشت استخوان دار پودر پر ، پودر کشک ، اب پنير خشک شده ، باقي مانده کشتارگاههاي طيور و مواد محلول ماهي را نام برد. امروزه با توجه به مشکلات تهيه مواد غذاي سرشار از پروتئين از منابع حيواني سعي شده ازمکملهاي پروتئيني نباتي که بيشتر فرآورده هاي فرعي کنجاله دانه هاي روغني هستند اين مساله را حل نمايند پروتئين هاي نباتي از لحاظ توازن اسيدهاي آمينه ، منابع فقيرتري هستند از جمله مهمترين منابع پروتئين هاي نباتي مي توان به غلات تقطير شده خشک ، کنجاله سويا ، کنجاله پنبه دانه ، کنجاله بذرک ، کنجاله کلزا ، کنجاله گلرنگ ، کنجاله کنجد ، دانه باقلا و .... اشاره نمود. از ميان آن دسته پروتئين هاي نباتي که به طور معمول در مناطقی که کشت پنبه صورت می گیرد، استفاده مي شوند کنجاله پنبه دانه اهميت بيشتري از نظر اسيد آمينه ليزين دارد. ولي در مجموع درکاربرد پروتئين هاي نباتي بايد ميزان و نوع اسيدهاي آمينه و نيز مواد سمي موجود در آن برآورده شود. تازماني که از هر مکمل جديد تاريخچه مصرف مناسبي در دسترس نيست قبل از استفاده در جيره مي بايست به دقت مورد بررسي قرارگيرد.
فرآورده های پنیه دانه:
1- خوراک تخم پنبه cottonseed feed
نوعی خوراک دام و طیور مرکب از کنجاله پنبه دانه( پس از استخراج قسمت عمده روغن از دانه های روغنی ، تفاله باقیمانده کنجاله خوانده می شود ، برای تغذیه دام استفاده می شود) و پوست پنبه دانه . این خوراک کمتر از 36% پروتئین خام دارد ، ولی میزان پروتئین خام آن نباید از 22% کمتر باشد .
2- آرد پنبه دانه cottonseed flour
نوعی فرآورده غذایی که از تخم پنبه پاک شده از الیاف و پوست کنده ( بدون لینتر ) بدست می آید . تخم پنبه به طور نازک غلتک زده می شود و برای مدت 5/1 ساعت در 225 درجه فارنهایت پخته می شود . با این عمل حالت پلاستیکی پیدا می کند و خارج کردن روغن از آن آسانتر می شود . کنجاله پرس شده سرد می شود و آن را قبل از آرد کردن با آسیاب چکشی به مدت 30 روز ذخیره می کنند ، سپس آرد از یک الک شماره 200 عبور داده می شود . این فرآورده رنگ روشن ، مزه آجیلی دارد و حاوی 5/57 % پروتئین خام می باشد.
3- پوست پنبه دانه cottonseed hull
پوسته خارجی تخم پنبه مد نظر است .28% پنبه دانه پس از فرآوری ،پوست دانه تشکیل می دهد. بخشی از پس مانده حاصل از روغن کشی از تخم پنبه است،که از آن در تغذیه دام استفاده می شود . قابلیت هضم پروتئین پوسته بسیار ناچیز و مجموع مواد غذایی آن 7/43 % است . این خوراک را باخوراک های غنی از پروتئین مثل کنجاله پنبه دانه به دام ها تغذیه می کنند .
4- کنجاله تخم پنبه cottonseed meal
جهت تعيين ميزان هر ماده غذايي در جيره دام و طيور مي بايست به اين نکات توجه داشت که :
1- ماده غذايي اقتصادي و بهداشتي باشد.
2- تمام نيازهاي لازم را تامين کند.
يکي از مواد غذايي مورد مصرف در پرورش دام و طيور ، کنجاله پنبه دانه است که پس از کنجاله سويا و ذرت ، می توان گفت بيشترين اهميت را دارد و فاکتورهاي فوق را در بر مي گيرد بدين ترتيب لازم است شناختي بر آناليز مواد مغذي و ديگر خصوصيات آن داشت. بيشترين اهميت کنجاله پنبه دانه مربوط به پروتئين آن مي گردد اما به همراه پروتئين مواد ترکيبات ديگري نيز در آن وجود دارد .
خوراک تخم پنبه معمولا به عنوان محصولی با 41% پروتئين شناخته مي شود اما به شکل کنجاله با 35% پروتئين قابل دسترسی است. خوراک (کنجاله) تخم پنبه از لحاظ درصد پروتئين بسيار بالا بوده که با کشيدن روغن از تخم پنبه بدست می آيد.
دو روش مختلف برای روغن کشی وجود دارد که ميزان روغن باقيمانده در کنجاله فرق مي کند. ميزان روغن باقيمانده در کنجاله تعيين کننده ميزان انرژی آن است. کنجاله تخم پنبه لذيذ بوده و استفاده ازآن جهت جيره غذايی روزانه احشام متداول است.با داشتن حدود 1% فسفر و 80-70 % مواد غذايی خوراک (کنجاله) تخم پنبه، منبع پروتئين عالی برای طيف وسيعی از احشام مي باشد. خوراک را ميتوان به شکل گلوله ای ( پلت) با اندازه های مختلف برای کاربرد های مختلف
(1/4", 3/8",1/2", 3/4" , 7/8") نيز فرآوری کرد.
کنجاله تخم پنبه دارای ماده گوسيپول مي باشد که ماده ای سمی است. اما در شرايط معمولی حتی پر شير ترين گاوها هم باندازه ای کنجاله تخم پنبه مصرف نمی کنند تا اين موضوع باعث مسموميت آنها شود.
کنجاله تخم پنبه هم مي تواند بعنوان 1- جيره مستقل غذايی و 2- مکمل غذايی پروتئينه با ترکيب ساير غلات مصرف شود. و3- مي تواند جايگزين کنجاله سويا در تمامی جيره غذايی گردد.
نوعی خوراک دام پروتئینی مشهور است که از آسیاب کردن تخم پنبه که قسمت اعظم روغن آن استخراج شده باشد ، بدست می آید. روش جدید استخراج روغن از دانه گیاهان، به طریق شیمیایی و با استفاده از حلال های خاصی می باشد. این روش، محصول بیشتری تولید می کند، با صرفه تر است و سریع تر هم انجام می پذیرد. روشی دیگر برای استخراج روغن از دانه گیاهان، بدون استفاده از حلال صورت می گیرد و به استخراج فیزیکی معروف است. در این روش روغن را با روش های مکانیکی فشردن، استخراج می نمایند. از این روش معمولاً برای تهیه روغن های خوراکی استفاده می شود.
اگر روغن کشی تخم پنبه به روش حلال انجام شود کنجاله تخم پنبه حاصل حدود 41 % پروتئین خام خواهد داشت و اگر روغن کشی به طریق مکانیکی صورت گیرد کنجاله حاصل حدود 36% پروتئین خام خواهد داشت . طبق استاندارد سازمان تغذيه دام آمريکا ميزان پروتئين باقيمانده با روش فرآوری فشاری نبايد کمتر از 36% باشد.
مواد خوراکی باید به طور مداوم مورد بررسی قرار گیرند تا از ثبات ترکیبات آنها و همچنین عدم آلودگی آنها اطمینان حاصل شود.
مقایسه کنجاله پنبه دانه با کنجاله سویا:
1- میزان کمتری پروتئین و مقدار بیشتری فیبر دارد. که بالا بودن میزان فیبر آن موجب پایین آمدن سطح انرژی قابل متابولیسم می گردد.
2- مقدار بسیاری از اسیدهای آمینه ضروری در کنجاله تخم پنبه کمتر از کنجاله سویا است و قابلیت استفاده آنها برای طیور پایین تر است .
3- در دانه پنبه رنگدانه ای به نام گوسیپول وجود دارد که تاثیرات سوئی بر رشد ، تولید مثل و رنگ زرده تخم مرغ دارد.
*گوسیپول Gossypol:
بعضی از غلات و منابع پروتئین گیاهی دارای سموم طبیعی هستند که می توانند در عملکرد حیوان مصرف کننده موثر باشد . گوسیپول یکی از عناصر بازدارنده و در حقیقت به عنوان ماده سمی برای حیوانات تک معده ای محسوب میگرددکه در رنگدانه های بعضی از منابع گیاهی از جمله مغز تخم پنبه پراکنده و ذخیره شده است . حداقل 15 نوع از این رنگدانه در روغن استخراج شده و یا در کنجاله پنبه دانه شناسای شدهاند ، لیکن مهمترین آنها دارای فرمول شیمیایی است که برای اولین بار توسط دانشمند انگلیسی لانگمور به سال 1886 از بقایای حاصل از روغن پنبه دانه در تصفیه با قلیا جدا گردید. و در سال 1898 مارچلیوسکی آن را به حالت جامد خالص و زرد رنگ تهیه نمود و بدین نام خوانده شد.
کنجاله تخم پنبه حاوی یک ماده سمی به نام گوسیپول Gossypol است که همین ماده میزان مصرف آن را در جیره طیور و خوک محدود می کند.
گوسیپول یک ترکیب آلدئید پلی فنولیک ، آنتی اکسیدان و پلیمریزه کنده است.این ترکیبات به شدت فعالند ، خواص اسیدی داشته ، مثل ترکیبات فنلی و آلدئیدی عمل میکنند ، در قلیای رقیق حل شده و تشکیل نمک می نمایند.گوسیپول به دلیل دلشتن خاصیت پلی مورفیسم دارای نقطه ذوب متفاوت بوده ، همچنین دارای ایزومز نوری می باشد در میان هشت رنگدانه موجود در غدد رنگدانه ای تخم پنبه ، مهمترین رنگدانه است . گوسیپول می تواند به شکل آزاد و فعال در رنگدانه ها و یا به شکل پیوندی در ترکیب با پروتئین و یا مواد دیگر باشد. گوسیپول آزاد با گروه اپسیلون آمین آزاد لیزین و احتمالاَ آرژنین و سیستئین واکنش داده و سبب دناتوراسیون پروتئین می گردد و ارزش تغذیه ای پروتئین و همچنین راندمان استحصال پروتئین را کاهش می دهد.
علاوه بر آن کنجاله تخم پنبه حاوی ترکیبات سیکلوپروپیونید است که این ترکیبات در صورت زیاد بودن در جیره مرغ های تخم گذار موجب کمرنگ شدن زرده تخم مرغ می شود .
گوسیپول در ریشه گیاه پنبه تولید و سپس به دانه منتقل می شود . واریته های از این گیاه وجود د ارد با وجود اینکه گوسیپول در ریشه گیاه ساخته می شود،ولی به دانه منتقل نمی شود، در نتیجه تخم پنبه در چنین سویه های عاری از گوسیپول است. گوسیپول ممکن است یا به شکل ترکیبی و یا به صورت آزاد باشد که در حالت اول برای حیوانات تک معده ای غیرسمی و در حالات دوم در مقادیر بالا سمی است .
در صورتی که گوسیپول کنجاله پنبه دانه گرفته شود ، از آن می توان بدن مشکل در جیره طیور نیز استفاده کرد ، ولی از کنجاله تخم پنبه معمولی نمی توان بیش از 15% کل جیره استفاده نمود .
کنجاله تخم پنبه عموماَ به عنوان یک ماده خوراکی با کیفیت در جیره های طیور مطرح نیست . هر چند که به دلایل اقتصادی ، اغلب آن را در نقاط تولید شده مصرف می کنند . مهمترین محدودیت های کاربرد این کنجاله وجود فیبر بالا و گوسیپول در آن می باشد .
گوسیپول رنگدانه پلی فنولیک ( polyphenolic ) زردی می باشد که در غده های پنبه دانه یافت می شود . در بیشتر کنجاله ها ، مقدار گوسیپول کل حدود 1% است که تنها1/0 % آن به صورت آزاد می باشد . گرچه باقیمانده گوسیپول متصل تقریباَ بی اثر است ، اما متاسفانه می تواند با لیزین کنجاله به هنگام فرآوری آن متصل شود و هر دوقسمت گوسیپول و لیزین متصل را از دسترس پرنده خارج سازد .
Molecular Weight: 518.6
Melting Point: 177-182°C (decomp.)
CAS Number: 303-45-7
کمترین مقدار گوسیپول به صورت آزاد ، در کنجاله تخم پنبه تولید شده ، با فشار حلزونی و روش کاربرد توام فشار و حلال بین 02/0 تا 05/0 درصد و بیشترین مقدار آن در روش استخراج با حلال بین 04/0 تا 4/0 درصد حاصل می شود.
در اسب ونشخوارکنندگان در مقابل مصرف گوسیپول تا حدودی مقاوم هستند . دلیل اصلی مقاومت نشخوارکنندگان به خاطر تشکیل ترکیبات پروتئینی محلول و پیچیده در معده است که در مقابل آنزیم ها مقاوم هستند. گرچه گوسیپول تاثیر چندانی بر عملکرد نشخوارکنندگان ندارد لیکن تاثیر منفی آن می تواند در گوساله های کوچک که هنوز شکمبه آنها توسعه نیافته بروز نماید.
در حیوانات تک معدهای چون مرغ ، گوسیپول به شکل آزاد سبب مسمومیت گردیده و موجب کم اشتهایی و کاهش وزن بدن می گردد.
استفاده از کنجاله پنبه دانه در تغذ یه دام و طیور :
واریته های بدون غده ( GLANDIESS) پنبه دانه فاقد گوسیپول نیز وجود دارند . پرندگان می توانند معمولاَ مقدار نسبتاَ بالای گوسیپول را بدون هیچ گونه تاثیری بر عملکردشان تحمل نمایند و هر چند که حتی مقدار بسیار پایین آن موجبات تغییر رنگ زرده و سفیده را در پرندگان تخم گذار فراهم می کند. تغییر رنگ زرده به صورت های سبز – قهوه ای – سیاه به میزان گوسیپپول جیره و مدت انبار کردن تخم بستگی دارد. افزایش مدت انبار کردن بویژه در هواه خنک 5 درجه سانتیگراد که سبب تغییر سریع در PHزرده می شود ، بر تیرگی زرده می افزاید . با توجه به اینکه گوسیپول با آهن تشکیل کمپلکس می دهد ، از این واکنش می توان به طور موثری در حذف سم یا غیر سمی کردن کنجاله استفاده کرد . فراهم نمودن نسبت 1 به 1 گوسیپول آزاد و آهن می تواند سبب افزایش مقدار مصرف کنجاله درجیره های گوشتی و همچنین مرغ های تخم گذار شود. از آنجا که بیشتر نمونه های کنجاله پنبه دانه دارای 1/0 % گوسیپول آزاد هستند با افزودن 5/0 کیلوگرم سولفات آهن در هر تن خوراک می توان مسمومیت حاصل از آن را برطرف نمود . با افزودن آهن ، جوجه های گوشتی و مرغ های تخم گذار بدون هیچ گونه تاثیرمنفی می توانند به ترتیب تا 300 و 30 قسمت در میلیون ( PPM ) گوسیپول آزاد در جیره را تحمل نمایند.
اگر کنجاله پنبه دانه حاوی مقداری روغن باشد ، اسید های چرب سیکلوپروپیونید ممکن است سبب تغییر رنگ تخم مرغ شوند. این اسید های چرب در غشای ویتلین Vitellin Membrane زرده تغییر شده و قابلیت نفوذ پذیری آن را به آهن که تنها در زرده وجود دارد تغییر می دهد. آهن تراوشده با کُن آلبومین Conalbumin در بخش سفیده تشکیل کمپلکس می دهد و رنگ صورتی زرده را باعث می شود ، که تنها راه جلوگیری از آن استفاده از کنجاله های پنبه دانه با مقدار بسیار ناچیز روغن می باشد .
محدودیت های که باعث می شود نتوان به مقدار زیاد در جیره از آن استفاده کرد عبارتند از :
تغییر رنگ زرده تغییر رنگ آلبومن
میزان روغن میزان گوسیپول قابلیت استفاده لیزین
محدودیت کنجاله پنبه دانه برای پرندگان تخمگذار در سنین 0 تا 4 هفتگی: حداکثر 5% جیره
محدودیت کنجاله پنبه دانه برای پرندگان گوشتی در سنین 4 تا 8 هفتگی : حداگثر 10% جیره
مسمومیت دام ها بویژه خوک در اثر مصرف کنجاله پنبه دانه معمولی زیاد حادث می شود . ماده سمی گوسیپول در کنجاله تخم پنبه معمولی موجب سفت شدن و بزرگ شدن شکم در اثر تجمع مایعات و ضعف عمومی می شود . ظاهراَ مرگ در اثز خیز قلب و شش یا جگر رخ خواهد داد.
استفاده از کنجاله تخم پنبه در جیره مرغ های تخم گذار برای متخصصین تغذیه و تولیدکنندگان از دیر باز یک مشکل بوده است . گزارش های اولیه در مورد لکه دار شدن تخم مرغ مرغ های تخمگذار که از کنجاله تخم پنبه تغذیه نموده اند به سالهای 1819 برمی گردد. در دهه 1930 گوسیپول به عنوان ماده موثر در تغییر رنگ زرده در مرغ های تغذیه شده با کنجاله تخم پنبه شناخته شد . بزودی روشن شد که در تغذیه مرغ های تخم گذار با کنجاله پنبه دانه دو مشکل بوجود می آید :
1- سفیده تخم های ذخیره شده به رنگ صورتی تغییر رنگ می دهد و این حالت غیر طبیعی به عنوان سفیده صورتی رنگ شناخته شده است .
2- مشکل دیگر که ممکن است به طوز همزمان رخ دهد ، رنگ قهوه ای یا زیتونی زرده می باشد .
3- مشکل دوم از تداخل گوسیپول حاصل از غدد رنگدانه ای تخم پنبه باآهن موجوددر زرده تخم مرغ حاصل می شود.
اگرچه که رنگ صورتی سفیده به طور خود به خودی رخ می دهد ، اما به طور معمول به هنگام مصرف محصولات حاصل از گیاهان راسته مالوال ها malvales مشاهده می شود. دو اسید چرب حلقوی که به طور طبیعی وجود دارند ، از گیاهانی که سبب مشکلات فوق می شوند ، جدا شده است . این ترکیبات را اسید های مالوالیک malvalic و استر کولیک sterculic می نامند . سال ها قبل آزمایش رنگ سنجی توسط هالپن halpen توسعه یافت که به کم آن می توان روغن پنبه دانه را در مخلوطی از روغن های گیاهی تشخیص داد . نشان داده شده است که این آزمایش برای ترکیبات سیکلوپروپنوییدی ، بویژه اسید های چرب مالوالیک و استر کولیک بسیار اختصاصی می باشد . وضعیت صورتی – سفید که در آلبومن تخم مرغ های انبارشده مشاهده می شود که با مصرف هر یک از اسید های چرب مالوالیک یا استر کولیک بسیار معمول است و حاصل ترکیب کُن آلبومین و پروتئین سفیده تخم مرغ با آهنی است که از قسمت زرده تراوش شده است . این عمل تا حدودی مربوط به تغییر در قابلیت تراوش غشا و افزایشPH زرده می باشد . میزان مصرف این مواد ، شرایط انبار کردن و نژاد مرغ تخمگذار از عواملی هستند که در شدت و بروز این وضعیت دخالت دارند .
تغییر رنگ زرده نیز با مصرف گوسیپول و اسید های چرب مالوالیک یا استر کولیک بوجود می آید. با وجود این ، بروز این وضعیت و شدت تغییر رنگ و لکه دار شدن بسته به دخالت گوسیپول دست نخورده و طبیعی و یا اسیدهای چرب آزاد متفاوت می باشد. تغییر در قابلیت تراوش غشا و PH سفیده و زرده سبب انتقال آب و پروتئین از سفیده به داخل زرده می شود . شدت این عمل بر میزان گوسیپول دریافت شده توسط پرنده بستگی دارد و می تواند باعث خمیری و چسپناک شدن و یا افزایش وسکوزیته زرده شود. این وضعیت در زرده ای که تازه آزاد شده ( Ovulated ) قابل مشاهده است . اما در اثر انبار کردن تخم مرغ شدت می یابد . گزارش های مبنی بر افزایش درصد مرگ و میر جنین در هفته اول انکوباسیون در تخم های حاصل از گله های مادر تغذیه شده با مقادیر زیادی اسیدهای مالوالیک و یا استرکولیک وجود دارد. هر چند که میزان تغذیه از این موادباید به مراتب بالاتر از مقداری باشد که در شرایط طبیعی در جیره مرغ های تخمگذار وجود دارد.
اگر چه واریته های مختلف پنبه دانه بدون گوسیپول پرورش یافته است ، اما پایین بودن میزان محصول در هکتار آن به این معنی است که آنا در کشاورزی به میزان زیادی استفاده نمی شوند . بنابراین بیشتر پنبه دانه های کشت شده در جهان هنوز دارای مقدار قابل ملاحضه ای گوسیپول هستند . با انتخاب روش مناسب استخراج می توان در میزان گوسیپول آزاد کنجاله را تا حداکثر 04/0 % کاهش داد. به علاوه از نمک های آهن محلول می توان در جیره های کنجاله پنبه دانه استفاده نمود . آهن با گوسیپول پیوندی برقرار می کند و سبب کاهش میزان مسمومیت زایی آن می شود. اخیراَ در گزارشی ، در جوجه های گوشتی تغذیه شده با جیره های حاوی تا 30% کنجاله پنبه دانه ، به دنبال افزودن آهن محلول ( به نسبت 2 به 1 از آهن و گوسیپول آزاد ) هیچ گونه اثر نامطلوبی در اضافه وزن و یا درصد تلفات آنها مشاهده نشد .
تاثیر سطوح مختلف کنجاله پنبه دانه بر عملکرد جوجه های گوشتی
محمد طغیانی
به منظور بررسی اثرات استفاده از سطوح مختلف کنجاله پنبه دانه در سنین مختلف بر عملکرد جوجه های گوشتی آرین آزمایش به صورت طرح کاملاَ تصادفی با 3 تیمار و 5 تکرار انجام شد . در این تحقیق از 260 قطعه جوجه های گوشتی یک روزه که تا شروع آزمایش( 7 روزه ) به صورت گروهی روی بستر پرورش یافتند ، استفاده شد. در سن 7 روزگی جوجه ها با 20 گروه 13 قطعه ای و به طور تصادفی به هر یک از تیمارها ی آزمایش توزیع شدند . تیمار های مختلف شامل صفر ، 5/3 ، 7 و 5/10 درصد کنجاله پنبه دانه در دوره 21/7 روزگی بود . مقادیرکنجاله پنبه دانه در دوره رشد به ترتیب صفر ، 7 ، 14 و 21 درصد و در دوره پایانی صفر ، 14 ، 21 و 21 درصد بود. جیره های آزمایشی بر اساس NRC متوازن شده و مقادیر پروتئین و انرژی آنها یکسان بود. توزیع بع صورت هفتگی انجام و صفات اضافه وزن ، مصرف خوراک و ضریب تبدیل غذایی در مراحل مختلف پرورش و کل اندازه گیری شد ند . بررسی عوامل خونی و تجزیه فیزیکی لاشه در پایان دوره آزمایش در سن 56 روزگی انجام شد. استفاده از سطوح مختلف کنجاله پنبه دانه و افزایش آن در دوره های مختلف پرورش بر صفات وزن بدن ، اضافه وزن ، ضریب تبدیل غذایی ، اجزا لاشه و عوامل خونی اثر معنی داری نداشت. افزایش سطح کنجاله پنبه دانه منجر به اختلاف معنی داری در مصرف خوراک در سن 21-7 روزگی شد ( 05/0 = P ) ، به طوریکه با افزایش سطح کنجاله پنبه دانه مصرف خوراک افزایش یافت . به طئر کلی نتایج حاصل از این تحقیق نشان دادکه می توان از کنجاله چنبه دانه به مقادیر 7 ، 14 و 21 درصد در دوره آغازین ، رشد و پایانی بدون تاثیر داشتن تاثیر سوئ بر عملکرد جوجه های گوشتی و به منظور کاهش هزینه خوراک استفاده کرد.
استفاده از پوست تخم پنبه غنی شده با اوره و ملاس در جیره بره های نر پرواری
غلامرضا مختار پور
در این آزمایش اثرات 4 جیره غذایی ، شامل :
1- 20% از پوسته تخم پنبه غنی شده با اروه + ملاس
2- پوسته تخم پنبه غنی نشده
3- پوسته تخم پنبه غنی شده با اوره
4- جیره فاقد پوسته تخم پنبه
بر میزان رشد ، خصوصیات لاشه و میزان ماده خشک مصرفی روزانه 60 بره نر پرواری افشاری با میانگین وزن 1/5 +- 2/36 کیلوگرم مورد بررسی قرار گرفت . بره ها برای دروه 90 روزه در قالب طرح آماری کاملاَ تصادفی با جیره های آزمایشی مورد تغذیه قرار گرفتند . نتایج حاصل از آزمایش نشان داد که میانگین افزایش وزن روزانه بره ها به ترتیب 4/232 ، 8/223 ، 7/223 ، 3/211 گرم و ماده خشک مصرفی به ترتیب 1/2 ، 3/2 ، 2/2 و 3/2 کیلوگرم در روز و ضریب تبدیل غذایی به ترتیب 5/9 ، 5/10 ، 9/9 . 7/10 بود که اختلاف بین آنها معنی دار نیود . اختلاف بین میانگین های وزن لاشه ، وزن قطعات پرارزش لاشه . نسبت وزن قطعات پر ارزش لاشه به وزن لاشه معنی دار شد ( در سطح معنی داری 5% ) و بین سایر صفات لاشه بره های تغذیه شده با جیره های مختلف تفاوت معنی داری مشاهده نشد. با توجه به اینکه بره های تغذیه شده با جیره یک دارای بازده لاشه بالاتر و ضریب تبدیل غذایی بهتری بودند می توان نتیجه گیری نمود که مناسب تریت جیره برای پروار بندی بره های نر افشاری جیره حاوی پوسته تخم پنبه غنی شده با اوره و ملاس است .
وجود کنجاله تخم پنبه در جیره و استفاده از لیزین در جیره
گروه علمي موسسه اطلاعات مرغداري
تحقیقات صورت گرفته نشان می دهد که اضافه نمودن لیزین به میزان 2 درصد در جیره های حاوی کنجاله تخم پنبه سبب کاهش اثرات سمی ناشی از گوسیپول موجود در تخم پنبه می گردد.
تحقیقی در همین راستا در دانشگاه جرجیا انجام شد، در این آزمایش عملکرد جوجه ها با جیره حاوی 20 درصد کنجاله تخم پنبه همراه با لیزین و بدون لیزین در گروههای مختلف مورد بررسی قرار گرفت. نتایج در سن 21 روزگی نشان دهنده این موضوع بود که با اضافه نمودن 2 درصد لیزین به جیره می توان از کنجاله تخم پنبه به عنوان منبع جایگزین تأمین کننده پروتئین در جیره های بر پایه ذرت – سویا استفاده نمود.
Poultry digest; poultry science , 80 : 762 – 768

نویسنده : dampezeshk_online در ساعت ۸:٤٩ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٥/٧/٢۸
Comments نظرات ديگران      لینک دائم      افزودن به دلیشس